Definition,Essential Elements of Muslim Marriage Sahih,Batil & Fasid In Hindi Family Law's Study ЁЯУЦ
рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╡िрд╡ाрд╣ ( рдиिрдХाрд╣ ) рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рд╡ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рддрдд्рд╡
Definition and essential elements of Muslim Marriage
рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╕рдоुрджाрдп рдоें рд╡िрд╡ाрд╣ рдХो 'рдиिрдХाрд╣' рдХे рдиाрдо рд╕े рд╕рдо्рдмोрдзिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд╢рдм्рдж 'рдиिрдХाрд╣' рдХा рд╢ाрдм्рджिрдХ рдЕрд░्рде рд╣ै рд╕्рдд्рд░ी рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ рдХा рдпौрди рд╕ंрдпोрдЧ। рдЗрд╕рд╕े рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╡िрд╡ाрд╣ рдХा рдпрд╣ рдЕрд░्рде рдиिрдХрд▓рддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рджो рд╡िрдкрд░ीрдд рд▓िंрдЧ рдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдПрдХ рдРрд╕ी рд╕्рдеाрдпी рд╕ंрд╡िрджा рд╣ै рдЬो рдЖрдкрд╕ी рд╕ंрднोрдЧ рдПрд╡ं рд╕ंрддाрдиोрдд्рдкрдд्рддि рдХो рд╡ैрдзрддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдоुрд▓्рд▓ा (Mulla) рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░- "рд╡िрд╡ाрд╣ рдПрдХ рд╕ंрд╡िрджा рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕рди्рддाрдиोрдд्рдкрдд्рддि рдПрд╡ं рд╕ंрднोрдЧ рдХो рд╡ैрдзрддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा рд╣ै। "
рд╣िрджाрдпा (Hedaya) рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ "рд╡िрд╡ाрд╣ рдПрдХ рдРрд╕ी рд╡िрдзिрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рдд्рд░ी рдПрд╡ं рдкुрд░ुрд╖ рдХे рдмीрдЪ рд╕рдоाрдЧрдо, рд╕рди्рддाрдиोрдд्рдкрдд्рддि рдПрд╡ं рдзрд░्рдордЬрдд्рд╡ рдХो рдкूрд░्рдгрд░ूрдкेрдг рд╡ैрдз рдмрдиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।"
рдмेрд▓ी (Baillic) рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ "рд╡िрд╡ाрд╣ рдЕрд░्рдеाрдд् рдиिрдХाрд╣ рджो рд╡िрдкрд░ीрдд рд▓िंрдЧ рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдПрдХ рд╕्рдеाрдпी рдПрд╡ं рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдРрд╕ी рд╕िрд╡िрд▓ рд╕ंрд╡िрджा рд╣ै рдЬो рддрдд्рдХाрд▓ рдк्рд░рднाрд╡ рдоें рдЖ рдЬाрддी рд╣ै рддрдеा рдЬिрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЖрдкрд╕ी рд╕ंрднोрдЧ рдПрд╡ं рд╕ंрддाрдиोрдд्рдкрдд्рддि рдХो рд╡ैрдзрддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा рд╣ै।"
'рдЕрдм्рджुрд▓ рдХाрджिрд░ рдмрдиाрдо рд╕рд▓िрдоा' [ (1886 ) 8 рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж 149] рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рдорд╣рдоूрдж рдж्рд╡ाрд░ा рдпрд╣ рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि " рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╡िрдзि рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╡िрд╡ाрд╣ рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрдХрд░ рдПрдХ рдРрд╕ी рд╕िрд╡िрд▓ рд╕ंрд╡िрджा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдФрд░ рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдХे рдкूрд░्рдг рд╣ो рдЬाрдиे рдкрд░ рдЙрд╕рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рднी рдЕрдзिрдХाрд░ों рдПрд╡ं рджाрдпिрдд्рд╡ों рдХा рдЙрдж्рднрд╡ рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдкूрд░्рд╡рд╡рд░्рддी рд╢рд░्рдд рдХे рддрдд्рдХाрд▓ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। "
рдкैрдЧрдо्рдмрд░ рдиे рдХрд╣ा рд╣ै рдХि- "рдЗрд╕्рд▓ाрдо рдоें рд╕ाрдзु рдЬीрд╡рди рд╡्рдпрддीрдд рдХрд░рдиे рдЬैрд╕ी рдХोрдИ рдмाрдд рдирд╣ीं рд╣ै।" (There is no monkery in Islam.) рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рд╡िрд╡ाрд╣ рдХा рдЕрдзिрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЖрдирди्рдж рдЙрдаाрдиा рдЪाрд╣िрдпे।
рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рдкрд░िрднाрд╖ाрдУं рд╕े рдпрд╣ी рдЕрд░्рде рдиिрдХрд▓рддा рд╣ै рдХि рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╡िрдзि рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╡िрд╡ाрд╣ рдПрдХ рдРрд╕ी рд╕िрд╡िрд▓ рд╕ंрд╡िрджा рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп-
(i) рд╡िрд╡ाрд╣ рдХा рдЖрдирди्рдж рдЙрдаाрдиा, (ii) рд╕рди्рддाрдиोрдд्рдкрдд्рддि рдХрд░рдиा, рддрдеा
(iii) рд╕рди्рддाрди рдХो рдФрд░рд╕рддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा рд╣ै।
рдпрдж्рдпрдкि рдХुрдЫ рд╡िрдзिрд╡ेрдд्рддाрдУं рдХे рдордд рдоें рд╡िрд╡ाрд╣ рдХा рдзाрд░्рдоिрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рднी рд╣ै рдФрд░ рд╡े рдЗрд╕े рд╢्рд░рдж्рдзाрдд्рдордХ рдХाрд░्рдп рдоाрдирддे рд╣ैं।
рд╡िрд╡ाрд╣ рдХी рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдпрддाрдпें- рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рд▓िрдП рдХрддिрдкрдп рд╢рд░्рддों рдХा рдкूрд░ा рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдЗрди्рд╣ें рд╣рдо рд╡िрд╡ाрд╣ рдХी рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдпрддाрдпें (Essentials) рднी рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЗрди рд╢рд░्рддों рдХो рдкूрд░ा рдХिрдпे рдмिрдиा рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡िрд╡ाрд╣ 'рдмाрддिрд▓' рдЕрдерд╡ा 'рдк्рд░ाрд╕िрд░' рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдпрддाрдпें рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╣ैं-
(1) рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдХा рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ोрдиा - рд╡िрд╡ाрд╣ рдоें рдХे рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдХा рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рд╕рдХ्рд╖рдорддा рд╕े рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рд╣ै рджोрдиों рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдХा - (i) рдоुрд╕рд▓рдоाрди рд╣ोрдиा,
(ii) рд╡рдпрд╕्рдХ рд╣ोрдиा, рдПрд╡ं
(iii) рд╕्рд╡рд╕्рдердЪिрдд्рдд рд╣ोрдиा ।
рд╡рдпрд╕्рдХрддा рд╕े рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рдпрд╣ाँ рджोрдиों рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдХा 15 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдкूрд░्рдг рдХрд░ рд▓ेрдиे рд╕े рд╣ै। рдпрдж्рдпрдкि рдмाрд▓ рд╡िрд╡ाрд╣ рдк्рд░рддिрд╖ेрдз рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 1929 рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдпрд╣ рдЖрдпु рдоाрди्рдп рдирд╣ीं рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рдЗрд╕ी рдЖрдпु рдХो рд╡рдпрд╕्рдХрддा рдХी рдЖрдпु рдоाрдиा рдЬाрддा рд░рд╣ा рд╣ै।
рд╣िрджाрдпा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рдк्рд░рдпोрдЬрдиाрд░्рде рд╡рдпрд╕्рд╡рддा рдХी рдЖрдпु рдкुрд░ुрд╖ рдХे рд▓िрдП। 12 рд╡рд░्рд╖ рдПрд╡ं рд╕्рдд्рд░ी рдХे рд▓िрдП 9 рд╡рд░्рд╖ рд╣ै।
'рдирд╡ाрдм рд╕ाрд╣िрдж рдЕрд▓ी рдЦाрди рдмрдиाрдо рдЬрдп рдХिрд╢ोрд░ी' [(1928) 30 рдмी. рдПрд▓. рдЖрд░. 1346] рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдк्рд░िрд╡ी рдХौंрд╕िрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рд╢िрдпा рд╕्рдд्рд░ी рдХी рд╡рдпрд╕्рдХрддा рдХी рдЖрдпु 9 рд╡рд░्рд╖ рдоाрдиी рдЧрдИ рд╣ै।
рдЬрд╣ाँ рддрдХ рд╕्рд╡рд╕्рдердЪिрдд्рддрдд्рддा рдХा рдк्рд░рд╢्рди рд╣ै, рд╡िрд╡ाрд╣ рдоें рдХे рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдоें рд╡िрд╡ाрд╣ рдХी рдк्рд░рдХृрддि рдПрд╡ं рдЙрд╕рдХे рдкрд░िрдгाрдоों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдХा рд╣ोрдиा рд╣ै। рдпрджि рд╡िрд╡ाрд╣ рдоें рдХा рдХोрдИ рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ рд╡рдпрд╕्рдХ рдЕрдерд╡ा рд╕्рд╡рд╕्рдердЪिрдд्рдд рдирд╣ीं рд╣ैं рддो рдЙрд╕рдХी рдУрд░ рд╕े рдЙрд╕рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдХ рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдПрд╡ं рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдХी рдФрдкрдЪाрд░िрдХрддाрдпें рдкूрд░ी рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै।
(2) рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдПрд╡ं рд╕्рд╡ीрдХृрддि - рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рд╡िрд╡ाрд╣ рдХी рджूрд╕рд░ी рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╢рд░्рдд 'рдк्рд░рд╕्рддाрд╡' (Proposal) рдПрд╡ं 'рд╕्рд╡ीрдХृрддि' (Acceptance) рдХी рдФрдкрдЪाрд░िрдХрддाрдУं рдХा рдкूрд░ा рдХिрдпा рдЬाрдиा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдПрдХ рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрд╡ाрд╣ рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд░рдЦा рдЬाрддा рд╣ै рддрдеा рджूрд╕рд░े рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрд╕े рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕े 'рдЗрдЬрдм-рдУ-рдХрдмूрд▓' рдХрд╣ा рдЬाрддा
рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдПрд╡ं рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдХा рдХोрдИ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдк्рд░ाрд░ूрдк рдирд╣ीं рд╣ै। рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдоाрдд्рд░ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдПрд╡ं рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдЗрддрдиी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ो рдХि рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдХा рджाрдо्рдкрдд्рдп рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХा рдЖрд╢рдп рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ो рдЬाрдпे (рдоुрд╕. рдЬैрдирд╡ा рдмрдиाрдо рдЕрдм्рджुрд▓ рд░рд╣рдоाрди, рдП.рдЖрдИ. рдЖрд░. 1945 рдкेрд╢ाрд╡рд░ 51 )
(3) рдПрдХ рдмैрдардХ - рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рд╡िрд╡ाрд╣ рдХी рддीрд╕рд░ी рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╢рд░्рдд рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдПрд╡ं рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдХी рдФрдкрдЪाрд░िрдХрддाрдУं рдХी рдПрдХ рдмैрдардХ рдоें рд╕рдо्рдкрди्рди рд╣ोрдиा рд╣ै। рдпрджि рджोрдиों рдХे рдмीрдЪ рдЕрди्рддрд░ाрд▓ рдЕрдерд╡ा рд╡्рдпрд╡рдзाрди рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд् рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдПрдХ рдмैрдардХ рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдФрд░ рд╕्рд╡ीрдХृрддि рджूрд╕рд░ी рдмैрдардХ рдоें рджी рдЬाрддी рд╣ै рддो рд╡рд╣ рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी।
рд▓ेрдХिрди рдЕрдм рдкрдд्рд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕े рднी рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдПрд╡ं рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдХी рдФрдкрдЪाрд░िрдХрддा рдкूрд░ी рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕े 'рдПрдХ рдмैрдардХ' рдоें рдЕрд░्рдеाрдд् рдПрдХ рд╣ी рд╕рдордп рдкрд░ рджोрдиों рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдХी рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдпрддा рдЕрд░्рдерд╣ीрди рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै।
рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ाँ рдпрд╣ рдФрд░ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣ै рдХि рдкрдд्рд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдПрд╡ं рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдХी рдФрдкрдЪाрд░िрдХрддा рдХो рдпुрдХ्рддिрдпुрдХ्рдд рд╕рдордп рдоें рдкूрд░ा рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै। рдЬрдм рд╡िрд╡ाрд╣ рдоें рдХे рдХिрд╕ी рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ рдХो рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдХा рдкрдд्рд░ рдоिрд▓рддा рд╣ै рддрдм рдпрджि рдкрдд्рд░ рдкрдв़рддे рд╣ी рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдХा рдкрдд्рд░ рдбाрдХ рдоें рдбाрд▓ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рддो рдЙрд╕े рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рдоाрдиा рдЬाрдпेрдЧा ।
(4) рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╕рдо्рдорддि - рд╡िрд╡ाрд╣ рдХी рдЪौрдеी рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдпрддा 'рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╕рдо्рдорддि' (Free consent) рдХा рд╣ोрдиा рд╣ै। рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╕рдо्рдорддि рд╕े рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рд╣ै-рдЙрд╕рдХा рдЭूрда, рдХрдкрдЯ, рдлрд░ेрдм, рдзрдордХी, рдоिрде्рдпा рд╡्рдпрдкрджेрд╢рди рдЖрджि рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ोрдиा ।
'рдЕрд╣рдорджрди्рдиिрд╕ा рдмेрдЧрдо рдмрдиाрдо рдЕрдХрдмрд░ рд╢ाрд╣' (рдП.рдЖрдИ. рдЖрд░. 1942 рдкेрд╢ाрд╡рд░ 42) рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдпрд╣ рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рд▓िрдП рд╕рдо्рдорддि рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рд╕्рдд्рд░ी рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд╡िрд╡ाрд╣ рдХी рдкूрд░्рдгाрд╡рд╕्рдеा (Consummation) рдоाрдд्рд░ рд╕े рд╡िрд╡ाрд╣ рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рдирд╣ीं рд╣ो рдЬाрддा ।
'рдЕрдм्рджुрд▓ рд▓рддीрдл рдмрдиाрдо рдиिрдпाрдЬ рдЕрд╣рдордж' [(1909) 31 рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж 343] рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдХрдкрдЯ рдЕрдерд╡ा рдоिрде्рдпा рд╡्рдпрдкрджेрд╢рди рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрднिрдк्рд░ाрдк्рдд рд╕рдо्рдорддि рд╕े рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡िрд╡ाрд╣ рддрдм рддрдХ рдоाрди्рдп рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा рдЬрдм рддрдХ рдХि рдЙрд╕рдХा рдЕрдиुрд╕рдорд░्рдерди рдирд╣ीं рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрддा।
рдпрджि рдЕрд╡рдпрд╕्рдХ рдХी рдУрд░ рд╕े рдЙрд╕рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдХ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдо्рдорддि рдк्рд░рджाрди рдХी рдЬाрддी рд╣ै рддो рд╡рдпрд╕्рдХ рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЙрд╕рдХा рдЕрдиुрд╕рдорд░्рдерди рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣ै। | рдХि рд╕рдо्рдорддि рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рдд рдЕрдерд╡ा рд╡िрд╡рдХ्рд╖िрдд (Express or implied ) рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдоुрд╕्рдХрд░ाрдиा, рд╣ंрд╕рдиा, рдЪुрдк рд░рд╣рдиा рдЖрджि рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╕рдо्рдорддि рдХे рд▓рдХ्рд╖рдг
(5) рд╕ाрдХ्рд╖िрдпों рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि - рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рд╡िрд╡ाрд╣ рдХी рдкांрдЪрд╡ीं рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╢рд░्рдд рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рд╕рдордп рджो рд╕ाрдХ्рд╖िрдпों (рдЧрд╡ाрд╣ों) рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рд╣ै। рд╕ाрдХ्рд╖िрдпों рдХा рдоुрд╕рд▓рдоाрди рд╣ोрдиा рдЕрдкेрдХ्рд╖िрдд рдЕंрдзा рдПрд╡ं рдЧूंрдЧा рд╡्рдпрдХ्рддि рдЧрд╡ाрд╣ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдмрд╣рд░ा рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕рдХ्рд╖рдо рдЧрд╡ाрд╣ рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддा। рдЧрд╡ाрд╣ рдпा рддो рджो рдкुрд░ुрд╖ рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдерд╡ा рдПрдХ рдкुрд░ुрд╖ рдПрд╡ं рджो рд╕्рдд्рд░िрдпां рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ैं। рд╢िрдпा рд╡िрдзि рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рд╕рдордп рдЧрд╡ाрд╣ों рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдирд╣ीं рд╣ै।
рдЧрд╡ाрд╣ों рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓рддे рд╣ुрдП рди्рдпाрдпрдоूрд░्рддि рдЕрдоीрд░ рдЕрд▓ी рдж्рд╡ाрд░ा рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рд╣ै рдХि- " рдЕрдЧрд░ рд╡िрд╡ाрд╣ рд╡ैрдз рд╣ोрддा рддो рдиिрдХाрд╣ рдХे рд╕рдордп рдЬрд░ुрд░ी рдЧрд╡ाрд╣ों рдПрд╡ं рд╡рдХीрд▓ों рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдоुрд▓्рд▓ा рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ोрддा।"
рд╢рдлेрдИ рд╡िрдзि рдоें рд╕्рдд्рд░िрдпां рд╕ाрдХ्рд╖ी рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддी। рдХेрд╡рд▓ рдкुрд░ुрд╖ рд╣ी рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рд╕ाрдХ्рд╖ी рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं।
(6) рдиिрд╖िрдж्рдз рдЖрд╕рдд्рддिрдпों рдХा рдЕрднाрд╡-рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि рд╡िрд╡ाрд╣ рдоें рдХे рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ рдиिрд╖िрдж्рдз рдЖрд╕рдд्рддिрдпों рдХे рднीрддрд░ рдирд╣ीं рдЖрддे рд╣ो । рдЗрд╕рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рддीрди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдЖрддे рд╣ैं-
(i) рд░рдХ्рдд рд╕рдо्рдмрди्рдз,
(ii) рд╡िрд╡ाрд╣ рд╕рдо्рдмрди्рдз, рдПрд╡ं
(iii) рдзाрдд्рд░ेрдп рд╕рдо्рдмрди्рдз ।
рд░рдХ्рдд рд╕рдо्рдмрди्рдз рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдХोрдИ рднी рдкुрд░ुрд╖ рдиिрдо्рдиांрдХिрдд рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рд╕ाрде рд╡िрд╡ाрд╣ рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै—
(рдХ) рдЕрдкрдиी рдоाрддा рдпा рджाрджी, рдЪाрд╣े рдЬिрддрдиी рдкीрдв़ी рдКрдкрд░ рд╣ो,
(рдЦ). рдЕрдкрдиी рдкुрдд्рд░ी рдпा рдкौрдд्рд░ी, рдЪाрд╣े рдЬिрддрдиी рдкीрдв़ी рдиीрдЪे рд╣ो,
(рдЧ) рдЕрдкрдиी рдмрд╣िрди, рдЪाрд╣े рд╕рдЧी, рд░рдХ्рдд рд╕рдо्рдмрди्рдзी рдпा рдПрдХोрджрд░ рд╣ो,
(рдШ) рдЕрдкрдиी рднрддीрдЬी, рдЪाрд╣े рдЬिрддрдиी рдкीрдв़ी рдиीрдЪे рд╣ो, рддрдеा
(рдб.) рдЕрдкрдиी рдЪाрдЪी, рдлूрдлी, рдоौрд╕ी рдпा рдоाрдоी, рдЪाрд╣े рдЬिрддрдиी рдкीрдв़ी рдКрдкрд░ рд╣ो ।
рд╡िрд╡ाрд╣ рд╕рдо्рдмрди्рдз рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдХिрд╕ी рднी рдкुрд░ुрд╖ рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрдо्рдиांрдХिрдд рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рд╕ाрде рд╡िрд╡ाрд╣ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै-
(рдХ) рдЕрдкрдиी рдкрдд्рдиी рдХी рдоाрддा рдпा рдкрдд्рдиी рдХी рдоाрддा рдХी рдоाрддा, рдЪाрд╣े рдЬिрддрдиी рдкीрдв़ी рдКрдкрд░ рд╣ो,
(рдЦ) рдЕрдкрдиी рдкрдд्рдиी рдХी рдкुрдд्рд░ी, рдкрдд्рдиी рдХी рдкुрдд्рд░ी, рдЪाрд╣े рдЬिрддрдиी рдкीрдв़ी рдиीрдЪे рд╣ो,
(рдЧ) рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдпा рдкिрддाрдорд╣ рдХी рдкрдд्рдиी, рдЪाрд╣े рдЬिрддрдиी рдкीрдв़ी рдКрдкрд░ рд╣ो, рддрдеा
(рдШ ) рдЕрдкрдиे рдкुрдд्рд░ рдХे рдкुрдд्рд░ рдпा рдкुрдд्рд░ी рдХे рдкुрдд्рд░ рдХी рдкрдд्рдиी, рдЪाрд╣े рдЬिрддрдиी рдкीрдв़ी рдиीрдЪे рд╣ो।
рдХोрдИ рднी рдкुрд░ुрд╖ рдзाрдд्рд░ेрдп — рд╕рдо्рдмрди्рдзी рд╕्рдд्рд░ी рдХे рд╕ाрде рднी рд╡िрд╡ाрд╣ рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдзाрдд्рд░ेрдп рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╕े рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рдРрд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╕े рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдПрдХ рдмрдЪ्рдЪा рдХिрд╕ी рд╕्рдд्рд░ी рдХे рд╕्рддрдиों рдХा рджूрдз рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╕рдордп рдоें рдкीрддा рд╣ै। рдХрднी-рдХрднी рдПрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдмрдЪ्рдЪे рдПрдХ рд╣ी рд╕्рдд्рд░ी рдХा рджूрдз рдкीрддे рд╣ैं। рдРрд╕े рдмрдЪ्рдЪे рднी рдЖрдкрд╕ рдоें рдзाрдд्рд░ेрдп-рд╕рдо्рдмрди्рдз рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ै।
рдпрд╣ाँ рдпрд╣ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣ै рдХि рдиिрд╖िрдж्рдз рдЖрд╕рдд्рддिрдпों рдХो 'рд╕्рдеाрдпी рдк्рд░рддिрд╖ेрдз' (Absolute Prohibitions) рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै।
рдХुрдЫ рдк्рд░рддिрд╖ेрдз рдЕрд╕्рдеाрдпी рднी рд╣ोрддे рд╣ैं рдЬिрди्рд╣ें рдХाрд▓ाрди्рддрд░ рдоें рджूрд░ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। 'рдЕрд╕्рдеाрдпी рдк्рд░рддिрд╖ेрдз' (Relative Prohibitions) рдоें рдиिрдо्рдиांрдХिрдд рдмाрддें рдЖрддी рд╣ैं-
(i) рд╕ाрдХ्рд╖िрдпों рдХी рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡िрд╡ाрд╣,
(ii) рдкांрдЪрд╡ рдкрдд्рдиी рд╕े рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡िрд╡ाрд╣,
(ii) рдЗрд╣рдд рдХी рдЕрд╡рдзि рдХे рджौрд░ाрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡िрд╡ाрд╣,
(iv) рдкंрде рдХी рднिрди्рдирддा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдк्рд░рддिрд╖िрдж्рдз рд╡िрд╡ाрд╣, рддрдеा
(v) рдЕрд╡ैрдз рд╕ंрднोрдЧ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдк्рд░рддिрд╖िрдж्рдз рд╡िрд╡ाрд╣ |
'рд╢ाрд╣ूрд▓рдоीрджा рдмрдиाрдо рд╕ुрдмैрджा' (1970 рдПрдо.рдПрд▓.рдЬे. 562) рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдпрд╣ рдЕрднिрдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдЬрд╣ाँ рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХिрд╕ी рдкांрдЪрд╡ीं рд╕्рдд्рд░ी рд╕े рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рддा рд╣ै рд╡рд╣ाँ рдРрд╕ा рд╡िрд╡ाрд╣ рдк्рд░рдердо рдЪाрд░ рдкрдд्рдиिрдпों рдоें рд╕े рдХिрд╕ी рдПрдХ рдХो рддрд▓ाрдХ рджे рджिрдпे рдЬाрдиे рдкрд░ рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕рдоाрд░ोрд╣ - рдпрд╣ाँ рдкрд░ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣ै рдХि рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╡िрдзि рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рд▓िрдП рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ै। [ рдЬोрдЧू рдмीрдмी рдмрдиाрдо рдоेрд╕ाрд▓ рд╢ेрдЦ, (1936) 63 рдХрд▓рдХрдд्рддा 415]
рд╡िрд╡ाрд╣ рдХो рдмाрддिрд▓ рдПрд╡ं рдлाрд╕िрдж рдмрдиाрдиे рд╡ाрд▓े рддрдд्рд╡- рдоाрди्рдпрддा рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд╡िрд╡ाрд╣ рдХो рддीрди рд╡рд░्рдЧों рдоें рд╡рд░्рдЧीрдХृрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдпрдеा-
(i) рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рдЕрд░्рдеाрдд् рд╕рд╣ी рд╡िрд╡ाрд╣ (Valid or sahih marriage),
(ii) рдЕрд╡ैрдз рдЕрд░्рдеाрдд् рд╢ूрди्рдп рд╡िрд╡ाрд╣ (Batil or Void marriage), рддрдеा (iii) рдЕрдоाрди्рдп рд╡िрд╡ाрд╣ ( Fasid or irregular marriage)।
рдРрд╕ा рд╡िрд╡ाрд╣ рдЬो рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рд╡िрд╡ाрд╣ рдХी рд╕рдорд╕्рдд рд╢рд░्рддों рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡िрдзिрдоाрди्рдп рдЕрд░्рдеाрдд् рд╡ैрдз рд╡िрд╡ाрд╣ (Valid or sahih marriage) рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдРрд╕ा рд╡िрд╡ाрд╣ рдЬो рдиिрд╖िрдж्рдз рдЖрд╕рдд्рддिрдпों рдХी рд╢рд░्рдд рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдХрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЕрд╡ैрдз рдЕрд░्рдеाрдд् рд╢ूрди्рдп рд╡िрд╡ाрд╣ (Batil or Void marriage) рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।
рдРрд╕ा рд╡िрд╡ाрд╣ рдЬो 'рдЕрд╕्рдеाрдпी рдк्рд░рддिрд╖ेрдзों' рдХे рдЕрдзीрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЕрдоाрди्рдп рд╡िрд╡ाрд╣ (Irregular of fasid marriage ) рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।
Muslim Marriage
Muslim Law
Sahih Marriage
Batil Marriage
Fasid Marriage
Law's Study ЁЯУЦ
#Lawsstudy125 #Muslimmarriage #Muslimlaw
Comments
Post a Comment